Ik zal het maar eerlijk bekennen: in de driehoek Gent-Antwerpen-Brussel was ik in mijn dertig jaar nog nooit geweest en dat was duidelijk een gat in mijn cultuur. Je kan er gezellig langs de Schelde fietsen, maar er is meer dan dat. Puurs, de startplaats van onze tocht, ligt midden in de buitenste fortengordel die Antwerpen moest beschermen. Na de onafhankelijkheid van België kreeg het land immers een neutraliteit opgelegd en moest het over een veilige haven beschikken om bij een aanval van eender welke grootmacht haar regering te vestigen. Zo kon de continuïteit worden gegarandeerd in afwachting van de inwerkingtreding van het collectieve veiligheidsmechanisme. Even buiten Puurs is het Fort van Liezele daar een stille getuige van.
Mijn keurige gids van de dag vertelt me er alle details van. Liezele kwam er in het begin van de twintigste eeuw bij als onderdeel van een tweede gordel die voor extra beveiliging moest zorgen. Het mocht echter niet baten. Toen het Belgisch leger zich in de Grote Oorlog achter de IJzer had teruggetrokken, konden de militairen niets anders dan capituleren. In de tweede wereldoorlog werd er in Liezele geen directe strijd geleverd. Nadien verloor het alle strategisch belang; in 1995 werd het een erkend monument.
Enkele kilometer verder, aan de overkant van de Schelde, ligt het nog grotere Fort van Steendorp, dat veertig jaar eerder werd gebouwd. Het ding, dat nu verlaten is en bijna helemaal door bomen en struiken is overgroeid, was helemaal uit baksteen opgetrokken en meteen het laatste (en duurste) uit haar soort. Opmerkelijk was het gebruik van droge grachten. Het mocht allemaal niet baten, want ook dit ondertussen geklasseerde bouwwerk raakte helemaal in onbruik en doet vandaag dienst als natuurgebied.
In Ruisbroek komen we een stille getuige van de grote overstroming van 1976 tegen. Het dorp liep toen helemaal onder water. Koning Boudewijn kwam de getroffenen in een roeibootje bezoeken en werd door een mondige inwoner meteen op zijn plaats gezet, want “dat er wel 30 miljard BEF is voor vliegtuigen die boven onze kop razen, maar onvoldoende geld voor de versterking van dijken”. Het leverde legendarische beelden op. Met het Sigmaplan werd actie ondernomen.
Het is een en al nostalgie in deze streek, want in Temse zien we, naast de oude brug over de Schelde ook de restanten van de Boelwerf. Men is druk bezig met de reconversie van de site, maar het zal voor de Temsenaren nooit meer hetzelfde zijn. Op hun gemeente mogen ze alvast fier zijn, want zowel het stadhuis, het marktplein als de meeste straten liggen er piekfijn bij. Naar verluidt kampt Temse met een imagoprobleem, maar op een zaterdagnamiddag valt alles reuze mee. Via een ommetje langs Sint-Amands – met het graf van Emile Verhaeren – is de cirkel naar Puurs rond. Vijfenvijftig kilometer erfgoed. En dan heb ik nog niets gezegd over het kasteel van Hingene én de Eskimo, maar daarvoor moet u zelf naar de streek afreizen…
